7 loài cá biển sâu sử dụng vi khuẩn phát quang như đèn pin sống để tìm kiếm con mồi

Trong thế giới tối đen như mực của vùng biển sâu (Abyssal zone) — nơi ánh sáng mặt trời không bao giờ chạm tới — sự sinh tồn đòi hỏi những bước tiến hóa kỳ lạ. Một trong những chiến thuật săn mồi đỉnh cao nhất chính là cộng sinh phát quang.

Thay vì tự tạo ra ánh sáng bằng phản ứng hóa học cơ thể, 7 loài cá dưới đây đã "thuê" hàng tỷ vi khuẩn phát quang để biến mình thành những chiếc đèn pin sống.

1. Cá Đèn Sâu (Anglerfish)

Đứng đầu danh sách chắc chắn là "quái vật" biểu tượng của đại dương. Chiếc cần câu trên đầu chúng thực chất là một vảy vây lưng biến đổi, đầu vây có một túi chứa đầy vi khuẩn Vibrio fischeri.

• Cơ chế: Vi khuẩn nhận chất dinh dưỡng từ máu cá, đổi lại, chúng phát sáng liên tục. Cá Anglerfish điều khiển "ánh đèn" này bằng cách che đậy hoặc để lộ túi vi khuẩn để dụ con mồi tò mò bơi thẳng vào miệng.

2. Cá Đèn Pha (Flashlight Fish)

Đúng như tên gọi, loài cá này sở hữu hai "chiếc đèn" khổng lồ ngay dưới hốc mắt. Đây là những cơ quan chứa vi khuẩn phát quang đậm đặc.

• Cách sử dụng: Cá Đèn Pha có thể "tắt" đèn bằng cách kéo một nếp gấp da che lại như mí mắt. chúng dùng ánh sáng này để soi rọi tìm kiếm tôm nhỏ và liên lạc với đồng đội trong đàn.

3. Cá Miệng Rộng (Loosejaw)

Thuộc họ cá Rồng biển sâu, loài này sở hữu khả năng đặc biệt: phát ra ánh sáng đỏ. Hầu hết sinh vật biển sâu không thể nhìn thấy màu đỏ (chỉ thấy màu xanh), nên cá Miệng Rộng sử dụng vi khuẩn phát quang đỏ như một hệ thống bắn tia laser tàng hình để soi con mồi mà không bị phát hiện.

4. Cá Mắt Thùng (Barreleye Fish)

Dù nổi tiếng với đôi mắt hình ống hướng lên trên, một số phân loài cá mắt thùng còn có cơ quan phát quang dọc theo bụng. Ánh sáng này được tạo ra từ vi khuẩn cộng sinh, giúp chúng xóa nhòa bóng của chính mình khi nhìn từ dưới lên (ngụy trang ngược sáng), khiến con mồi bên dưới không hề hay biết sự hiện diện của kẻ săn mồi.

5. Cá Đuôi Chuột (Grenadiers/Rattails)

Nhiều loài cá đuôi chuột sống ở độ sâu hơn 2.000m có một túi phát quang nằm gần hậu môn.

• Mục đích: Chúng sử dụng ánh sáng từ vi khuẩn để chiếu xuống đáy biển, giúp phát hiện động vật giáp xác và giun biển ẩn nấp trong lớp bùn tối.

6. Cá Vây Chân (Black Seadevil)

Một họ hàng của cá Anglerfish nhưng có hình dáng tròn trịa và đáng sợ hơn. "Chiếc đèn pin" của chúng không chỉ để thu hút mồi mà còn đóng vai trò như một thiết bị cảnh báo. Khi cảm thấy bị đe dọa, chúng có thể giải phóng một đám mây vi khuẩn phát quang vào nước để làm lóa mắt kẻ thù và tẩu thoát.

7. Cá Tinh Tú (Stargazer - Phân loài biển sâu)

Trong khi các loài Stargazer nông thường ẩn mình dưới cát, các phân loài biển sâu lại sử dụng các đốm phát quang từ vi khuẩn quanh miệng. Khi con mồi lầm tưởng đó là những sinh vật phù du nhỏ bé và tiến lại gần, cá Stargazer sẽ thực hiện một cú đớp tốc độ cực nhanh.

Tại sao chúng lại chọn vi khuẩn thay vì tự phát sáng?

Việc duy trì phản ứng hóa học để tự phát sáng (bioluminescence) tiêu tốn rất nhiều năng lượng. Bằng cách thiết lập một mối quan hệ cộng sinh:

• Cá: Cung cấp nơi ở an toàn và oxy cho vi khuẩn.
• Vi khuẩn: Sản xuất ánh sáng liên tục mà không làm cá mất sức.

Đây là một minh chứng tuyệt vời cho sự khắc nghiệt và kỳ diệu của quá trình tiến hóa dưới đáy đại dương.